Μια εικόνα χίλιες λέξεις! Ισχύει όμως το ίδιο και για τη νέα διατροφική πυραμίδα;

Η νέα διατροφική πυραμίδα των Ηνωμένων Πολιτειών για την περίοδο 2025–2030 μοιάζει με μια πρώτη ματιά να ανατρέπει όσα ξέραμε μέχρι σήμερα. Είναι όμως πράγματι τόσο ριζικές οι αλλαγές;

Ας ρίξουμε μαζί μια πιο κοντινή ματιά στο τι συμβαίνει πραγματικά!

Το ανεστραμμένο της σχήμα έχει φέρει τα "πάνω κάτω", στην κυριολεξία, στην επιστημονική κοινότητα. Πλέον, το πάνω μέρος της πυραμίδας αποτελεί τη «βάση» της, περιλαμβάνοντας τρόφιμα που προτείνεται να καταναλώνονται συχνότερα, ενώ όσο πλησιάζουμε προς το κάτω μέρος, δηλαδή την «κορυφή», η προτεινόμενη συχνότητα κατανάλωσης μειώνεται. Ωστόσο, στην πραγματικότητα οι ομοιότητες με τις προηγούμενες συστάσεις είναι περισσότερες από τις διαφορές, καθώς η νέα, τροποποιημένη της δομή ενσωματώνει πολλές βασικές αρχές της παλαιότερης πυραμίδας.

Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: επιστροφή στο πραγματικό φαγητό, απενοχοποίηση των λιπαρών και έμφαση στην πρωτεΐνη.

Συγκεκριμένα, η νέα πυραμίδα θέτει ως βασικό στόχο την κατανάλωση περισσότερων ολόκληρων, θρεπτικών τροφών, που βρίσκονται δηλαδή στην πιο φυσική τους μορφή (φρούτα, λαχανικά, πρωτεΐνη, πλήρες γάλα και πλήρη γαλακτοκομικά προϊόντα, «καλά» λιπαρά και δημητριακά ολικής άλεσης), ενώ παράλληλα συστήνεται η αποφυγή των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, τα οποία περιέχουν επεξεργασμένους υδατάνθρακες, πρόσθετα σάκχαρα, πολύ αλάτι, ανθυγιεινά λιπαρά και χημικά πρόσθετα.

Όλα αυτά ακούγονται γνώριμα. Τι αλλάζει, λοιπόν, στην πράξη και τι παραμένει όπως το ξέραμε;

ΠΡΙΝ	ΜΕΤΑ
Θερμίδες/μερίδες: Κατανάλωση θερμίδων και μερίδων προσαρμοσμένων στις ατομικές μας ανάγκες, για καλύτερη διαχείριση του βάρους	Θερμίδες/μερίδες: Κατανάλωση θερμίδων και μερίδων προσαρμοσμένων στις ατομικές μας ανάγκες, για καλύτερη διαχείριση του βάρους
Φρούτα & λαχανικά: 2 μερίδες φρούτων και 3 μερίδες λαχανικών/ ημέρα	Φρούτα & λαχανικά: 2 μερίδες φρούτων και 3 μερίδες λαχανικών/ ημέρα
Πρωτεΐνη: Κατανάλωση ποικιλίας πρωτεϊνών από ζωικές και φυτικές πηγές. Συστήνεται η πρόσληψη 0,8 γραμμαρίων/κιλό σωματικού βάρους	Πρωτεΐνη: Κατανάλωση ποικιλίας πρωτεϊνών από ζωικές και φυτικές πηγές. Συστήνεται η πρόσληψη 1,2-1,6 γραμμαρίων/ κιλό σωματικού βάρους
Πρωτεΐνη: Προτεραιότητα στα άπαχα ζωικά προϊόντα, τα όσπρια και τους ξηρούς καρπούς	Πρωτεΐνη: Πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα από ποικιλία πηγών, όχι απαραίτητα άπαχων
Γαλακτοκομικά: 3 μερίδων γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων χωρίς λιπαρά ή χαμηλών λιπαρών/ ημέρα	Γαλακτοκομικά: 3 μερίδων πλήρους γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων/ ημέρα
Αλκοόλ: Μέτρια κατανάλωση αλκοόλ (2 ποτήρια των 125ml/ημέρα για τους άντρες και έως 1 ποτήρι για τις γυναίκες). Όσο μικρότερη η κατανάλωση, τόσο πιο ωφέλιμο για την υγεία	Αλκοόλ: Όσο μικρότερη η κατανάλωση, τόσο πιο ωφέλιμο για την υγεία
Κορεσμένα λιπαρά: Περιορισμός σε <10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης	Κορεσμένα λιπαρά: Περιορισμός σε <10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης
Δημητριακά: 6-8 μερίδες ποικιλίας δημητριακών/ ημέρα, με προτεραιότητα στα ολικής άλεσης. Περιορισμός στα λευκά άλευρα και τα δημητριακά με ζάχαρη	Δημητριακά: 2-4 μερίδες ποικιλίας δημητριακών/ ημέρα, με προτεραιότητα στα ολικής άλεσης. Περιορισμός στα λευκά άλευρα και τα δημητριακά με ζάχαρη
Νάτριο: Περιορισμός σε <2.300mg/ ημέρα, εκτός αν υπάρχει αυξημένη ανάγκη λόγω άθλησης	Νάτριο: Περιορισμός σε <2.300mg/ ημέρα, εκτός αν υπάρχει αυξημένη ανάγκη λόγω άθλησης
Φυτικές ίνες: 25-30 γραμμάρια/ ημέρα από ποικιλία τροφών πλούσιων σε ίνες (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, ξηροί καρποί)	Φυτικές ίνες: 25-30 γραμμάρια/ ημέρα από ποικιλία τροφών πλούσιων σε ίνες (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, ξηροί καρποί)

Βλέπουμε, λοιπόν, πως αν και οι γραπτές οδηγίες της νέας διατροφικής πυραμίδας παρουσιάζουν μικρές διαφοροποιήσεις από τις προηγούμενες συστάσεις, ορισμένες από αυτές, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται, φαίνεται να γεννούν πολλά ερωτήματα στο ευρύ κοινό.

Σημεία προς προβληματισμό:

1. Παραπλανητικό γράφημα:

Η οπτική αποτύπωση της νέας διατροφικής πυραμίδας μοιάζει να φέρνει την επανάσταση στη διατροφή μας. Με το κόκκινο κρέας και το βούτυρο στην κορυφή της πυραμίδας, στο ίδιο επίπεδο με τα λαχανικά, και τα δημητριακά στη βάση της, μπορεί κανείς εύκολα να οδηγηθεί στο συμπέρασμα πως ορισμένα τρόφιμα πρέπει να έχουν πρωταγωνιστικό στην καθημερινότητά μας, ενώ άλλα να υποβαθμίζονται, κάτι που ωστόσο δεν επιβεβαιώνεται από τις αναλυτικές οδηγίες.

2. Γράφημα που απενοχοποιεί τα κορεσμένα λιπαρά, χωρίς όμως να έχει υπάρξει αλλαγή στις συστάσεις:

Η επίσημη οδηγία να μην ξεπερνούν τα κορεσμένα λιπαρά το 10% της ημερήσιας πρόσληψης θερμίδων έχει παραμείνει ως είχε, η τήρησή της ωστόσο γίνεται δύσκολη, δεδομένου ότι η νέα πυραμίδα τοποθετεί το κόκκινο κρέας στην πρώτη γραμμή, προτείνει την επιλογή πλήρων γαλακτοκομικών προϊόντων και έχει προσθέσει το βούτυρο στο γράφημα, ενισχύοντας με άλλα λόγια την παρουσία των κορεσμένων λιπαρών στη διατροφή μας.

3. Πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα, χωρίς προσδιορισμό τι είδους πρωτεΐνη να είναι αυτή:

Οι νέες οδηγίες προτείνουν την ένταξη της πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζεται το αν πρέπει να είναι άπαχη, όπως γινόταν στις προηγούμενες συστάσεις. Παράλληλα, ενώ αναφέρεται πως θα πρέπει να προέρχονται τόσο από ζωικές όσο κι από φυτικές πηγές, με τις ζωικές πρωτεΐνες να απεικονίζονται στην πρώτη θέση, τις φυτικές χαμηλότερα, και ορισμένες, όπως τα όσπρια, να μην εμφανίζονται καθόλου, η πυραμίδα οδηγεί σε διαφορετικά συμπεράσματα. Αυτό προκαλεί ακόμα μεγαλύτερο προβληματισμό, αν αναλογιστεί κανείς πως ιδιαίτερα το κόκκινο και το επεξεργασμένο κρέας (ζαμπόν, μπέικον, λουκάνικο, σαλάμι κλπ.) έχουν συνδεθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.

4. Προτεραιότητα στα καλά λιπαρά, χωρίς αυτό να προκύπτει από την πυραμίδα:

Ενώ οι συστάσεις τονίζουν τη σημασία των «υγιεινών» λιπαρών (δηλαδή τα ακόρεστα λιπαρά: ψάρια, ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, αβοκάντο κ.α.) η ίδια η πυραμίδα φαίνεται να προωθεί περισσότερο τα κορεσμένα (ζωικό λίπος, βούτυρο, πλήρες γάλα), τα οποία έχουν συνδεθεί με αυξημένα επίπεδα της LDL («κακής») χοληστερόλης στο αίμα. Επιπλέον, ενώ τα πλήρη γαλακτοκομικά φαίνεται να απενοχοποιούνται, την ίδια στιγμή οι ίδιες οι οδηγίες παραδέχονται πως απαιτείται περαιτέρω έρευνα για το ποια λιπαρά υποστηρίζουν τη μακροπρόθεσμη υγεία.

5. Ίδιες οδηγίες για πρόσληψη φυτικών ινών, αλλά περισσότερα εμπόδια στην επίτευξη του στόχου:

Η ημερήσια συνιστώμενη πρόσληψη φυτικών ινών παραμένει στα 25-30 γραμμάρια, με έμφαση στα τρόφιμα ολικής άλεσης και τα φρούτα και τα λαχανικά που αποτελούν σημαντική πηγή τους. Παρόλα αυτά, η μείωση των μερίδων υδατανθράκων και δημητριακών στο μισό, που προτείνει η νέα πυραμίδα (2-4 μερίδες ημερησίως), καθιστά πιο δύσκολη την κάλυψη αυτού του στόχου.

6. Έμφαση στην αποφυγή πρόσθετων συστατικών, χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση:

Οι νέες συστάσεις δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή των τεχνητών αρωμάτων, χρωμάτων, συντηρητικών και χαμηλών θερμιδικά γλυκαντικών. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να τεκμηριώνουν ότι είναι μη ασφαλή ή επιβλαβή για την υγεία μας, κάτι που αναφέρεται και στις ίδιες τις συστάσεις!

7. Καμία αναφορά στο γενικότερο πλαίσιο γύρω από τη διατροφή:

Παρά τη σημασία της ολιστικής προσέγγισης της διατροφής, η νέα διατροφική πυραμίδα φαίνεται να επικεντρώνεται στην επιλογή τροφίμων και να παραλείπει τους υπόλοιπους παράγοντες της καθημερινότητας που επηρεάζουν εξίσου τη διατροφική μας συμπεριφορά, όπως είναι ο τρόπος μαγειρέματος, η φυσική δραστηριότητα, ο επαρκής ύπνος και οι συνθήκες κατανάλωσης των γευμάτων (που, πώς και με ποιον τρώει κάποιος).

8. Τι ακριβώς σημαίνει “κατανάλωση λιγότερου αλκοόλ» για καλύτερη συνολική υγεία;

Οι προηγούμενες διατροφικές συστάσεις όριζαν μια σαφή επιτρεπτή ποσότητα αλκοόλ (έως 2 ποτήρια των 125ml/ημέρα για τους άντρες και έως 1 ποτήρι για τις γυναίκες). Στις νέες οδηγίες, η συγκεκριμένη αυτή ποσότητα αντικαταστάθηκε από τη γενική σύσταση «κατανάλωση λιγότερου αλκοόλ». Πώς ορίζει όμως ο καθένας τη λέξη λιγότερο και πώς μπορεί να μεταφραστεί από κάποιον ο οποίος έπινε συστηματικά;

9. Υπαινιγμός για λανθασμένες παλαιότερες οδηγίες:

Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες υπογραμμίζουν την ανάγκη για επιστροφή στο «πραγματικό φαγητό», δηλώνοντας πως για δεκαετίες είχαμε παραπλανηθεί από οδηγίες που συνέβαλαν στην αυξημένη εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων. Ωστόσο, το πρόβλημα δεν ήταν οι οδηγίες, αλλά η μη υιοθέτηση τους. Δημιουργεί αυτή τους η δήλωση αίσθημα εμπιστοσύνης στο ευρύ κοινό ή αντίθετα προκαλεί αμφιβολίες και δυσπιστία απέναντι στην επιστημονική κοινότητα;

Τι συμπέρασμα βγάζουμε, λοιπόν, από τα παραπάνω;

Η νέα διατροφική πυραμίδα αποτελεί μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού των διατροφικών συστάσεων. Δεν πρόκειται για μια οδηγία για μεγαλύτερη κατανάλωση κρέατος, για περιορισμό των φρούτων, των λαχανικών και των σύνθετων υδατανθράκων. Ούτε πρόκειται για ένα αυστηρό διατροφικό πλάνο με ποσότητες ή κανόνες που ισχύουν για όλους.

Μέσα σε όλον αυτόν τον επικοινωνιακό θόρυβο και τη σύγχυση που έχει προκαλέσει η αμφιλεγόμενη εικόνα της, είναι σημαντικό να κρατήσουμε το βασικό μήνυμα που θέλει να μας περάσει: τη στροφή προς τα λιγότερο επεξεργασμένα και πιο αγνά τρόφιμα με υψηλή θρεπτική αξία.

Η νέα πυραμίδα δεν αντικαθιστά, ούτε ακυρώνει τη Μεσογειακή διατροφή, τα οφέλη της οποίας έχουν αποδειχθεί σε πληθώρα μελετών. Αποτελεί ένα εργαλείο διατροφικής καθοδήγησης που χρειάζεται κριτική προσέγγιση και προσεκτική μελέτη, χωρίς βιαστικά συμπεράσματα, καθώς μια εικόνα δεν αρκεί πάντα για να αποδώσει όλη την πληροφορία που κρύβεται πίσω της. Το κλειδί για μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή είναι η ποικιλία, η σωστή ποσότητα και η εξατομίκευση, καθώς κάθε οργανισμός είναι μοναδικός και έχει τις δικές του ανάγκες.

Η ομάδα μας,